Hitler heeft mijn roze konijn gestolen
De negenjarige Anna woont met haar broer Max en ouders in het Berlijn van de jaren dertig van de vorige eeuw. Haar vader is een Joods schrijver. Hij schrijft artikels die niet door iedereen geapprecieerd worden. Hij voelt dat het voor hen te gevaarlijk wordt in deze stad en vlucht naar Zwitserland. Kort daarna volgt het hele gezin. Net op tijd, want op de ochtend van hun vertrek staan de nazi's voor de deur om hun paspoorten op te halen. Dat horen ze achteraf. Al in de trein naar Zwitserland ondervindt Anna dat de situatie best gevaarlijk is. In Zwitserland zelf moeten de kinderen naar een nieuwe school. Maar ook daar ondervindt het gezin haat tegenover de Joden. Ze moeten opnieuw vluchten. Ditmaal naar Parijs waar ze de taal moeten leren. Stilaan ondervinden ze meer en meer armoede omdat hun vader geen artikels meer kan publiceren.
Dit verhaal biedt een boeiende en toegankelijke kijk op het leven van een Joods gezin dat moet vluchten voor het opkomende nazisme. Toch voelt het voor jonge lezers niet helemaal eigentijds aan. Kinderen vandaag zijn vaak meer vertrouwd met actuele vluchtelingenverhalen uit bijvoorbeeld Oekraïne of Syrië. Bovendien speelt het verhaal zich af in een tijd zonder radio, televisie, gsm of sociale media. Informatie verspreidde zich traag en daardoor begrijpt de negenjarige Anna niet volledig wat er precies aan de hand is. Dat is ergens ook een bescherming: ze beseft niet altijd welke gevaren haar familie werkelijk bedreigen. Via nonkel Julius krijgt het gezin af en toe nieuws over de situatie in Berlijn. Ondertussen probeert Anna haar leven verder op te bouwen. Ze maakt nieuwe vriendinnen, leert een andere taal en ontdekt nieuwe plaatsen. Haar ouders daarentegen moeten hun comfortabele leven in Berlijn achterlaten en proberen in een klein appartement in Parijs het hoofd boven water te houden. Die tegenstelling tussen de belevingswereld van een kind en de zorgen van volwassenen wordt mooi weergegeven.
De titel van het boek klinkt op het eerste gezicht wat vreemd. Vlak voor hun vertrek moet Anna kiezen wat ze meeneemt: haar roze knuffelkonijn of een saaie, wollen hond. Die keuze krijgt achteraf een symbolische betekenis voor alles wat ze noodgedwongen moet achterlaten. Opvallend is dat het boek weinig expliciet ingaat op Hitler of de politieke situatie. Het verhaal wordt volledig verteld vanuit Anna’s perspectief. Daardoor blijft de toon vaak licht en herkenbaar: Anna en haar broer Max blijven gewone kinderen die ruziën, nieuwsgierig zijn, bang worden en op ontdekking gaan. Net dat maakt het verhaal toegankelijk voor jonge lezers.
Dat het boek gedeeltelijk autobiografisch is, voel je in de vele kleine details. Auteur Judith Kerr maakte als kind zelf de vlucht naar het buitenland mee. Dat geeft het verhaal een geloofwaardige en persoonlijke sfeer. Tegelijk is het confronterend wanneer Anna merkt dat sommige kinderen niet met haar mogen spelen omdat ze Joods is. Haar vader probeert dat beeld te doorbreken door zijn gezin aan te moedigen extra vriendelijk, eerlijk en behulpzaam te zijn. Alles samen is dit een warme, menselijke en heel toegankelijke kennismaking met de tijdsgeest van toen, verteld door de ogen van een kind.
